Εντιμότατε κ. Διευθυντά, Χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε. Εις το ύπ' αριθμ. 1477 της 25ης "Οκτωβρίου έ.έ. της εγκρίτου εφημερίδος υμών και εις την στήλη "Έπιστολαί αναγνω¬στών", έδημοσιεύθη επιστολή του άναγνώστου σας κ. Ιωάννου Καρδάση περί του Άγιου φωτός του Παναγίου Τάφου. Ούτος λαβών αφορμή έπιστολάς και άρθρα αναγνω¬στών και συνεργατών σας, ως επίσης και την συνέντευξιν εις τον Δίαυλον ""ΜΕGA" κατά την 11. 04. 01 του Τοποτηρητού, τότε του Πατριαρχικού θρόνου της Σιωνίτιδος Εκκλησίας των Ιεροσολύμων,άναγνώσας δε, ως αναφέρει, την εργασία του Καθηγητού της εν Θεσσαλονίκη θεολογικής Σχολής κ. Κωνσταντίνου Καλοκύρη και αφού μελέτησε και την αναδημοσιευθείσαν, ως ποιεί μνεία, εαυτήν του Αγίου Φωτός, υπό του αειμνήστου ιστοριοδίφου Άρχιμανδρίτου Καλλί¬στου Μηλιαρά, εις το Εκκλησιαστικό περιοδικό Σύγγραμμα του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων "Νέα Σιών" τομ. ΝΘ' 1967, σελ. 235-237, καταλήγει εις το εξής συμπέρασμα: "Εκ των ανωτέρω αναφερομένων στοιχείων σαφώς καταφαίνεται ότι το "Αγιον Φως, πού λαμβάνεται το μεσημέρι του Μ. Σαββάτου από τον Πανάγιο Τάφο, από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων δεν είναι θεόσταλτο και δεν αναπέμπεται κατά θαυ¬ματουργικό τρόπο, αλλά ανάπτεται από το φυσικό φως της ακοίμητης κανδήλας, μετατρεπόμενο σε φως "Άγιο με την ειδική ευχή, πού αναπέμπεται από τον Πατριάρχη...".

 

 

Ό αξιότιμος κ. αναγνώστης σας θα έπρεπε, αφού τον απασχολεί το θέμα του Άγιου Φωτός, να ανάγνωση μετά προσοχής τάς εργασίας του λαμπρού εκείνου Αγιοταφίτου, μοναδικού ερευνητού των ιστο¬ρικών πηγών, βραβευθέντος δι' αυτό υπό της Ακαδη¬μίας Αθηνών και άναγορευθέντος επιτίμου διδάκτο¬ρας της Θεολογικής Σχολής Αθηνών, δια την μοναδι¬κότητα, την πρωτοτυπία και την συμφώνως ταίς ύπαρχούσαις πηγές συγγραφή αυτών. Ό Αρχιμαν¬δρίτης Κάλλιστος Μηλιαράς εις την αναδημοσιευθείσαν των 1967, ως προελέχθη, εργασία του "ιστο¬ρική Μελέτη περί του αγίου Φωτός", ερευνά το θέμα συμφώνως ταις ιστορικές πηγές και τη Ίεροσολυμιτική παράδοση.

 

Βεβαίως, πέρα των καταγεγραμμένων μαρτυριών προέχει ή πίστης εις αυτό και ή εμπειρία των χιλιάδων προσκυνητών, οι όποιοι συρρέουν από των πρωτοβυζαντινών χρόνων εις την Άγίαν Πόλιν Ιερουσαλήμ, την Πόλιν του Βασιλέως Χριστού, προκειμένου να λά-βουν δια χειρών του Έλληνος Πατριάρχου το Θεόσταλτον "Αγιον Φως. Πολλάκις, ως μαρτυρείτε, ανά¬βουν τα κηρία αυτών εκ του περιφερόμενου Άγιου Φωτός κατά τρόπον παράδοξων και όλως θαυματουργικό. Γραπτός δε περί τούτου μαρτυρίας εχομεν αρχαίας και αρκετός. Παραθέτω, εν συνεχεία τινας εξ αυτών προς έπιβεβαίωσιν της μαρτυρίας της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων περί του Αγίου φωτός:

 

1. Ό Επίσκοπος Έμέσης  (του  Πατριαρχείου Αντιοχείας) Βασίλειος, αναφέρει χαρακτηριστικούς ότι κατά το πρώτον ήμισυ του θ' αιώνος, εις την εκλογή του Άγιου Θεόδωρου, ασκητού της Λαύρας του Όσι¬ου Σάββα εν Ιερουσαλήμ, εις Αρχιεπίσκοπο Εδέσ¬σης και συλλειτουργήσας μετά των Πατριαρχών Αντιοχείας και Ιεροσολύμων "το Μέγα Σάββατο και μετά την των κανδήλων της Άγιας Αναστάσεως ουράνιο φωτί δαδουχίαν..." (Βίος του Άγιου Θεοδώ¬ρου Εδέσσης, έκδοσης Πομιαλόβσκη, Πετρούπολης 1892, σελ. 38).

 

2. Ό "Βασιλικός Κληρικός" της Εκκλησίας Κων¬σταντινουπόλεως επισκεφθείς τω

947 τους Αγίους Τόπους επί Πατριάρχου Ιεροσολύμων Χριστοδούλου του Α' (937

950) και Αυτοκράτορας Κωνσταντίνου του

Πορφυρογέννητου του Ζ', εις επιστολή του προς τον αυτοκράτορα, περιγράφει τάς κακουχίας των Άγιοταφιτων Πατέρων, αλλά και τον "λίαν παράδοξων" τρόπον της του Ναού "φωτοφανείας έλλαμψιν" ως έξης:"... Ό δε πάνσοφος αρχιεπίσκοπος άμα τω συν αυτώ κλήρο... επί τον "Αγιον Τάφον έσπευδε του Κυρίου... τοις βεβήλοις (δε) Άγαρηνοίς τον Θείον Τάφον ήσφαλίσαντο, (Ούτος) κατά ανατολάς ύψώσας τάς μωσαϊκός χείρας (αυτού) συν τω χριστωνύμω λαό εκτενώς καθικέτευε τον των όλων Θεόν. Περί δε ωραν έκτη της ημέρας ("Αγιον Μέγα Σάββατο) των Θειο Τάφο ένατενίσας του Σωτήρος, ορά την θεία φωτοφάνεια, δι' αγγέλου γαρ αύτώ πρόσεστιν ή της θύρας είσοδος καιρόν ούν λαβών προς το άπ' εκείνου του φωτός μεταδούναι τοις εν τη αγία του Θεού με¬γάλη Εκκλησία πολυφωτίοις, καθώς τούτο ποιείν είώθει, οϋπω τω Τάφο άνακύψας και έξαπίνης ην ιδείν πάσαν την του Θεού Εκκλησία άνέπαφον Θείου Φω¬τός πληρωθεΐσαν..." (Ή επιστολή αύτη διεσώθη εν χειρόγραφο της Λαύρας του Αγίου Σάββα και έδημοσι¬εύθη το 1807 εις το "Προσκυνητάριο" του ΑΡΧΙΜ. Χρύσανθου).

 

3. Ό Ρώσος Ηγούμενος Δανιήλ, επισκεφθείς κατά το 1106-1107, επί Σταυροφοροκρατορίας τους Άγιους Τόπους και αναφερόμενος εις το Οδοιπορικό" του περί του Αγίου Φωτός γράφει τα εξής: 'Την πρωίαν του Αγίου Μεγάλου Σαββάτου, κατά την ΣΤ' ώραν της ημέρας (Βυζαντινό ωρολόγιο), ο λαός σωρηδόν συνηθροίσθη ενώπιον του Ναού της Άνα στάσεως... (...Περιγραφή τελετής)... Τελευτώσης δε της Θ' ώρας... φαίνεται μικρά νεφέλη ερχόμενη εξ ανατολών και Ιστάμενη άνωθεν του υπερκειμένου της Εκκλησίας Τρούλου, ή δε βροχή έπεσε επί του Αγίου Τάφου και τότε εφάνη ευθύς το φως επί του Αγίου Τάφου και λάμψης καταπληκτική και λαμπρά εξήλθε εξ αυτού... Το "Αγιον Φως μοι εφάνη διάφορον του συνήθους φωτός, ή λάμψης αυτού είχε τι Ιδιάζον, ή δε φλοξ ην ερυ¬θρά.." (Βενιαμίν Ίωαννίδου, Προσκυνητάριο της Αγίας Γης, Εν Ίεροσολύμοις 1877, σελ. 240-41).

 

4. Ό επίσης Ρώσος προ¬σκυνητής Άρχιμ. Άγρεθένιος, επισκεφθείς την Αγία Γη το

1375 αναφέρει τα εξής περί του Αγίου Φωτός: "... ο Πα¬τριάρχης (και οι λοιποί Κληρικοί, τους οποίους κατονομά¬ζει)... περιήλθαν τον Τάφον του Κυρίου δις και κατά τον τρί¬τον κύκλο έφάνη άνωθεν του Άγι¬ου Τάφου λεπτός καπνός. Είτα ήνοιξαν τον Τάφον  (Ί.  Κουβούκλιο)  και εισήλθε ο Πατριάρχης, μετ' αυτόν δε ο Αρμέ¬νιος Επίσκοπος,  διότι επληρώθη φωτός το ιερόν άντρον και ήναψαν πάσαι αϊ κανδήλαι, άίτινες είχον σβεσθή από της Μ. Πέμπτης, ούσαι προπαρασκευασμένοι..."

(Άρχιμ. Καλλίστου Μηλιαρά, οι "Άγιοι Τόποι εν Παλαιστί¬νη και τα έπ' αυτών δίκαια του Ελληνικού Έθνους, Τόμος', Εν Ίεροσολύμοις 1928, σελ. 484 (ένθα ή αναφορά  των

πηγών).

 

5. Ό Ρώσος προσκυνητής Αρσένιος Σουχάνωφ, επισκεφθείς τους Αγίους Τόπους επί Πατριάρχου Ιερο¬σολύμων Παϊσίου (1645-1661) το 1652 περιγράφει ως ακολούθως εις το "Προσκυνητάριο" αυτου τα περί του αγίου Φωτός:

"... δύο Μουσουλμάνοι (θυρωροί του Ναού) προσήλθαν εις τον "Αγιον Τάφον μετά Ελλήνων μο¬ναχών και έσβησαν πάσας τάς εν αύτώ κανδήλας και εξελθόντες έσφράγισαν αυτόν... Μετά τον τρίτον κύκλο ο Πατριάρχης Παίσιος στάς προ της θύρας... λα¬βών δύο δεσμίδας κηρίων και άνοίξας την θύρα εισήλθε κρατών εις εκάστη χείρα δέσμια άνημμένων κηρίων..." (Κλεόπα Κοικυλίδου-Ιωάννου Φωκυλίδου, Αρχαία "Οδοι¬πορικά, Εν Ίεροσολύμοις σελ. 534-535 και 551).

 

6. Την της Σιωνίτιδος Εκκλησίας διδασκαλία περί του Αγίου Φωτός έπιβεβαιοί το γενόμενων το 1580 επί Πατριάρχου Σωφρονίου του Δ'. (1579-1608 θαύμα:οι ανθέλληνες και αιρετικοί Αρμένιοι (τους οποίους κατάτους τελευταίους χρόνους στηρίζει ή Πατρίς μας) δια-κείμενοι εχθρικός προς τους Ορθοδόξους ύπεσχέθήκαν εις τον ηγεμόνα των Ιεροσολύμων μεγάλα χρηματι¬κά ποσά, δια να εμποδίσει τον Ελληνορθόδοξο Πατριάρχη να εισέλθει μετά των "Ορθοδόξων εις τον πανίερο Ναό της Αναστάσεως κατά το "Αγιον και Μεγά¬λο Σάββατο.  Οι Ορθόδοξοι μετά του Πατριάρχου αυτών ιστάμενοι έξω του Ναού παρά την Άγίαν Αυλή περίλυποι, παρεκάλουν ομοθυμαδόν τον "Αγιον Θεόν μετά δακρύων και συντριβής καρδίας να δείξει το έλεος της ευσπλαχνίας αυτού. και ενώ προσηύχοντο, έσχίσθη ο κίων της θύρας του Ναού και εξήλθε έπ' αυτού το "Αγιον Φως" (Άρχιμ. Χρύσανθου, "Προσκυνητάριο της Αγίας Πόλεως Ιερουσαλήμ", Βιέννης 1807, σελ. 45-46).

 

7. Παρόμοιο περιστατικό, έπιβεβαιούν την διδασκαλία της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων περί

του εξ ουρανού κατερχομένου Αγίου Φω¬τός, εξ αίτιας πάλιν των Αρμενίων συ¬νέβη το 1634 επί Πατριάρχου Ιερο¬σολύμων    θεοφάνους    (1608-1645) και το όποιον αναφέρει ο ίδιος ο Πατριάρχης εις τον τό¬τε Τσάρο της Ρωσίας Μιχαήλ. Απουσιάζοντας του Πατριάρ¬χου εις Κωνσταντινούπολη οι Αρμένιοι "έκλεισαν τον "Αγιον Τάφον δια της εξουσίας των αλλοθρήσκων και δεν επέτρεψαν εις τους Ορθοδόξους να έπιτελέσωσι την τελετή του Άγιου Φωτός. Ούτοι, (οι "Ορθόδοξοι) μετά δακρύων παρε¬κάλουν τον Θεόν να τους αξίωση να ίδωσι το "Αγιον Φως... Έγένετο τότε σεισμός και το "Άγιο Φως έπεφάνη εκ των οπών της σκεπής του Άγιου Τάφου και έφώτισε πάσαν την Εκκλησία..." (Άρχιμ. Καλλίστου Μη¬λιαρά, μνημ. έργ. 228 και Ν. Κάπτερεφ, Σχέσεις Πα¬τριαρχών της Ιερουσαλήμ μετά της Ρωσικής Κυβερνή¬σεως (ρωσιστί), Πετρούπολης 1896, σελ. 74-75).

 

8. "Εν κατακλείδι των γραπτών πηγών αναφέρω την αξιοθαύμαστο όντως μαρτυρία του αειμνήστου φύλα¬κας του Παναγίου Τάφου Μονάχου Μητροφάνους, ή οποία περιλαμβάνεται εις το υπό του Άρχιμ. Σάββα Άχιλλέως εκδοθέν βιβλίο "Είδα το "Άγιο Φως", σελ. 130-131:

Εκείνη την ιδίαν ακριβώς στιγμήν, πού ή αγωνία μου ευρίσκετο εις φοβερά ύπερέντασιν μέσα εις την απέραντο νεκρική σιγή, πού μόλις ήκουα την ανα¬πνοή μου, ήκουσα ένα ελαφρό συριγμό. Ήτο παρόμοι¬ος με λεπτή αύρα πνοής ανέμου. και αμέσως

αλησμόνητο θέαμα- είδα ένα γαλάζιο φως να γεμίζει ολόκληρο τον Ιερόν χώρο του Ζωοδόχου Τάφου. Το γαλάζιο εκείνο Φως το είδα εις την συνέχεια να στριφογυρίζει ως δυνατός ανεμοστρόβιλος, πού με την ορμή του ξεριζώνει πανύψηλα δένδρα και τα αρπάζει και τα μεταφέ¬ρει μίλια μακριά. Πόση ανησυχία είχε εκείνο το γαλά¬ζιο Φως!

Μέσα από το Φως εκείνο έβλεπα καθαρά τον Πα¬τριάρχη από το πρόσωπο του οποίου κυλούσαν χοντρές σταλαγματιές ίδρώτος, όπως ήτο γονυκλινής έφερε το χέρι του και έβαλε το δάκτυλόν του εις το ανοιχτό χώρο της Ιεράς Φυλλάδας, πού δημιουργούσε το "κε¬ρί". "Εν τω μεταξύ τοποθέτησε επί του Ζωοδόχου μνή¬ματος τεσσάρας δεσμίδας λευκών "κεριών" από τριάκο¬ντα τρία "κεριά" ή κάθε μία. και ως να φωτίζετο από το Φως εκείνο το μυστηριώδες ήρχισε να αναγινώσκει τάς ευχές.

 

 

Μόλις ήγγισεν επί της Ιεράς Φυλλάδας και άνοιξε την σελίδα της και ήρχισε να αναγινώσκει τάς ευχές, εκείνο το κάπως ήρεμο και γαλάζιο Φως ήρχισε και πά¬λιν μίαν ανήσυχο κίνηση. Ήτο ένα αφάνταστο και απερίγραπτο στριφογύρισμα, δυνατότερων από το πρώτον. και αμέσως ήρχισε να μεταβάλλεται εις ένα ολόλευκο Φως, όπως περιγράφει ο Ευαγγελιστής την μεταμόρφωσιν του Σωτήρος Χριστού. Εν συνεχεία το ολόλευκο εκείνο Φως μετεμορφώθη εις ένα ολοφώτεινο υπέρ τον ήλιο δίσκο και ένετοπίσθη άκίνητον άνωθεν ακριβώς της κεφαλής του Πατριάρχου. Κατόπιν είδα τον "Αγιον Γέροντα, Πατριάρχη, να παίρνει εις τάς χέρια του  δεσμίδας των τριάκοντα τριών κεριών. Τάς ανύψωσε και έδιδε την εικόνα της αναμονής. Ανέμενε εκ Θεού την έλευσιν του αοράτου Φωτός. και όπως σιγά-σιγά ύψωνε τα χέρια του δεν έφθασε ακόμη εις το ύψος της κε¬φαλής του. Αμέσως εν ριπή οφθαλμού, ως να ήγγισεν επί αναμμένης καμίνου ήναψαν αυτομάτως ή Αγία Κανδήλα και αϊ τέσσαρες δεσμίδες των κεριών. Αιφνιδίως δε χωρίς καν να αντιληφθώ, εξαφανίσθη από των οφθαλμών μου, ο ολοφώτεινος εκείνος δίσκος

 

9. Αϊ καταγεγραμμένε, εις τους Κώδικας του Πα¬τριαρχείου Ιεροσολύμων, έμπειρίαι των "Ορθοδόξων Προσκυνητών και Κληρικών περί του "άκτίστου" του Αγί¬ου Φωτός είναι αρκετοί. Έπιβεβαιούνται από των πρώ¬των χρόνων της ανοικοδομήσεως του Πανίερου Ναού της Αναστάσεως. Το ούρανόθεν πεμπόμενον "Αγιον Φως του Μεγάλου Σαββάτου απετέλεσε δια τους Άγιοταφίτας εις το πέρασμα των αιώνων την εκ Θεού δύναμιν, ενίσχυσιν και έπιβράβευσιν των αγώνων, θυσιών, διώ¬ξεων, κόπων, βασάνων, κακουχιών και μαρτυρίων αυτών έτι δε και δι όσα ο κόσμος δεν γνωρίζει και δεν δύναται να φανταστή, προκειμένου να διασφαλίσουν την συνέχισιν της παρουσίας των Ρωμηών εις τάς Πανίερα Προσκυνήματα. ΟΙ μακάριοι Επίσκοποι και Πατριάρχαι Ιερο-σολύμων από του Αγίου Ιερομάρτυρος Ιακώβου του Άδελφοθέου, πρώτου Επισκόπου Ιεροσολύμων, έως των ήμερων μας βάδισαν αγογγύστως την όδόν του μαρτυρίου, ύψωσαν εαυτούς σχεδόν πάντοτε έως του Σταυρού, χάριν των προνομίων της φυλής και του Γέ¬νους και ηύφραίνοντο επί τη μέθεξη της του Κυρίου Ανα¬στάσεως, λαμβάνοντες το ούρανόθεν σταλέν "Αγιον Φως, πεμπόμενον εκ του Υιού και Λόγου του Θεού Πα¬τρός.

 

Όσον δ' άφορα την άναγινωσκομένην υπό του Πα¬τριάρχου ευχή, την οποίαν έμελέτησεν, ως αναφέρει, ο εντιμότατος αναγνώστης σας, επιτρέψατε μου όπως ση¬μειώσω τα εξής:

Το πρώτον μέρος της ευχής αναφέρεται εις την καθ' ημάς Θεολογία, περί του Αγίου Φωτός. Ό Ιησούς Χρι¬στός είναι "Φως εκ Φωτός, Θεός αληθινός". Ό υπέρ ημών σάρκα λαβών φωτίζει τους εν σκοτία όντας και μό¬νον εις την Εκκλησία Του ο άνθρωπος κατανοεί την πε¬ρί φωτός διδασκαλία Του. Αυτός είναι το Φως του Κό¬σμου και εκείνος πού Τον ακολουθεί δεν μένει εν τη σκο¬τία. Το δε επί του φωτοφόρου Τάφου "ενδελεχώς και άειφώτως έκκαιόμενον φως ευλαβώς λαμβανόμενων διαδί¬δεται εις τους πιστεύοντας (εις τον Ιησού Χριστόν) ως το αληθινό Φως".

Το δεύτερον μέρος της ευχής κάμνει ίκετήριον αναφορά προς τον Ιησού Χριστον, όπως μη κωλύσει τάς χαρισματικός δυνάμεις του Αγίου Φωτός εξ αιτίας των αμαρτιών μας. Δέεται δε ο Πατριάρχης, όπως το ακήρατων Φως λάμψη εν ταις καρδίαις των "εν σκότη και σκιά θανάτου καθήμενων". Βεβαίως δεν επικαλείται την εξ ύψους αποστολή του Αγίου Φωτός (ως συμβαίνει εις τα Μυστήρια και τάς αγιαστικάς πράξεις της Εκκλησίας), διότι αυτή αύτη ή ούρανόθεν έλευσις αυτού είναι γεγο¬νός. Αναφέρεται εις το γεγονός αυτό και δέεται δια τον όντως φωτισμό των εν πίστη και κατάνυξη λαμβανό-ντων αυτό.

Το θαύμα του Αγίου Φωτός, δεν ερμηνεύεται ούτε με το γράμμα, ούτε με τον νόμον, πολύ δε περισσότερο δεν ερμηνεύεται με την λογικήν. και δι' αυτό ακριβώς εύχομαι όπως και ο κ. αναγνώστης σας και όσοι άλλοι ειπόν ή έγραψαν δια το "Αγιον Φως, αντιθέτως από την Ίεροσολυμιτικη παράδοσιν να ευρεθούν εις την Άγίαν Πόλιν κατά την τελετή αυτού και αφού ανοί¬ξουν τα ώτα της καρδίας και τους οφθαλμούς της ψυχής των να ιδούν ότι το "Αγιον Φως προέρχεται και στέλνεται από τον αναλλοίωτο Λόγον. "Όστις είναι το Φως εκ "Φωτός Πατρός αγέννητου".

Μετά της εν Κυρίω αγάπης

 

Άρχιμ. Τίτος,

 

Ηγούμενος της Ί. Μονής των Αγίων Θεοδώρων Ιεροσολύμων, Διευθυντής του Περιοδικού "Νέα Σιών”

Εφημερίδα  "Ορθ.Τύπος" 22/11/02